Erik Yetiştiriciliği

Erik hakkında

Erik, ülkemizin birçok bölgesinde yetiştirilen; can, Japon ve Avrupa grubu çeşitleriyle nisandan yaz sonuna kadar uzun bir olgunlaşma takvimine yayılan sert çekirdekli bir meyvedir. Bu rehber, erik bahçesinin kurulması, dikim zamanı, sulama, gübreleme ve hasat gibi temel yetiştiricilik adımlarını, ayrıca yaprak delen, monilya ve şarka virüsü gibi hastalıklar ile başlıca zararlıların belirtilerini Tarım ve Orman Bakanlığı kaynağına dayanarak özetler.

Ekim zamanı ve tohum

Kışı ılık geçen bölgelerde sonbaharda, kışı soğuk geçen bölgelerde ise ilkbaharda fidan dikilir. Bahçe arazisi dikimden 1-2 ay önce, mümkünse sonbaharda derin olarak sürülür ve drenaj sorunu varsa drenaj kanalları açılarak arazi tesviyesi yapılır.

Erik genellikle aşılı fidanla tesis edilir. Dikim çukurları 60x60 cm boyutunda ve 50 cm derinliğinde açılır; dikim aralığı çeşide ve anaca göre 4x5, 5x5, 6x6 veya 7x7 metre olabilir. Kendine kısmen verimli veya kendine kısır çeşitlerle bahçe kurulacaksa 8 ağaca bir tozlayıcı çeşit bırakılması önerilir.

Gübreleme

Verilecek gübre miktarı yaprak ve toprak analizi sonuçlarına göre belirlenmelidir; ağacın yaşı, verim durumu, toprak yapısı ve ekolojik koşullar etkilidir. Fosforlu ve potaslı gübreler kış başında, azotlu gübreler ise kış sonunda ilkbahar gelişmesi başlamadan önce verilir. Her yıl dekara 2-3 ton yanmış çiftlik gübresi uygulanması ve 2 yılda bir yeşil gübreleme yapılması toprağın fiziksel yapısı için faydalıdır. Sayısal etken madde (kg/da) dozları kaynakta yer almadığından analiz sonucu ve İl/İlçe Tarım Müdürlüğü önerisi esas alınmalıdır.

Sulama

Yıllık yağışın 750 mm değerinin altında olduğu bölgelerde yaz aylarında düzenli sulama gerekir. Mayıs ayının ikinci yarısından sonbahar yağışlarına kadar geçen sürede, toprak yapısına bağlı olarak 8-12 kez sulama yapılması önerilir; damla sulama sistemleriyle yapılan sulama verimi artırır.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Yaprak Delen (Çil) Hastalığı (Coryneum beijerinckii): Yaprak, meyve, tomurcuk ve genç dallarda belirti oluşturur. Yapraklarda önce 1 mm çapında yuvarlak, yağ lekesi görünümünde lekeler çıkar; kenarları kırmızımtırak, ortası koyu kahverengidir. Lekeli kısımlar dökülerek yaprakta delikler açar. Meyvede ise ortası çökük, koyu kahverengiden siyaha dönen lekeler görülür.
• Monilya (Mumya) Hastalığı (Monilinia / Monilia spp.): Hastalığa yakalanan çiçekler kahverengileşir, dal üzerinde kurur ve mumyalaşır. Meyvelerde olgunluğa yakın dönemde kahverengi lekeler, etrafında açık kahverengi bir halka oluşur; çürüklük meyve etine doğru ilerler, meyve buruşarak kurur ve mumyalaşıp dalda asılı kalır.
• Şarka Virüsü (Plum pox potyvirus, PPV): Yapraklarda damar çevresinde açık yeşil renk değişikliği, halka, bant ve çizgi şeklinde lekeler görülür. Meyvede sarı renkli halka veya çizgi şeklinde oluşumlar, yüzeyde girintili-çıkıntılı deformasyon ve kahverengileşme; erikte çekirdek üzerinde de sarı halka ya da çizgi şeklinde lekeler oluşur.
• Sitospora Kanseri (Cytospora spp.): Gövde, ana dal ve yan dallarda kanser yaraları, ince dallarda kuruma ve geriye doğru ölüm görülür. Enfekteli kısımda kabuk kahverengileşip çöker, yara çevresinde kallus dokusu ve zamk akıntısı oluşur; dalın çevresi tamamen sarılırsa üstte kalan kısım aniden solar ve kurur.

Zararlılar

• Yaprakbitleri (Erik unlu yaprakbiti, Hyalopterus pruni vb.): Taze sürgün, genç yaprak ve yaprak saplarında koloniler halinde beslenir; sürgünlerde kısalma, yapraklarda kıvrılma ve kırmızı lekeler görülür. Yoğunlukta meyveler küçük ve şekilsiz kalır; salgılanan ballımsı madde fumajine (siyah is) yol açarak yaprak ve meyveleri kirletir.
• Meyve Testereli Arıları (Hoplocampa spp.): Larvalar, meyveler fındık büyüklüğündeyken meyve kabuğunda yüzeysel galeriler açar, ardından çekirdek evine girer. Bir larva birden çok meyveye saldırarak meyve dökümüne yol açar; meyveden ayrıldığı delikte tahtakurusu kokulu siyahımsı artıklar bulunur.
• San Jose Kabuklubiti (Quadraspidiotus perniciosus): Gövde, dal, sürgün, meyve, yaprak ve tomurcuklardan özsu emerek zarar verir; emgi sırasında bitkiye toksik madde salgılar. Önce yaprak dökümüne, ardından dalların kurumasına yol açar; dal kabuğunda kan kırmızısı emgi lekeleri ve meyvelerde pazar değerini düşüren kırmızı lekeler oluşur.

Erik hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Hasat zamanı çeşide göre değişir; turfanda can erikleri nisan-mayıs aylarında, yazlık ve geççi çeşitler ise haziran ve sonrasında toplanır. Meyveler tam iriliğini, rengini alıp yeme olgunluğuna ulaştığında toplanır; uzak pazarlara gönderilecek ürünlerde hasat biraz daha erken yapılır.