Armut Yetiştiriciliği

Armut hakkında

Armut, ülkemizin hemen hemen tüm bölgelerinde yetişebilen, ılıman iklim isteyen bir meyve türüdür. Bu rehber; armut bahçesi tesisinde dikim zamanı, gübreleme, sulama ve hasat kriterleri ile başta ateş yanıklığı ve armut psillidi olmak üzere yaygın hastalık ve zararlıları resmi kaynağa dayanarak tanıtmaktadır. Amaç, üreticinin kaliteli ve sürdürülebilir armut üretimi yapabilmesine yardımcı olmaktır.

Ekim zamanı ve tohum

Yeni bahçeler genellikle aşılı fidanlarla kurulur; bir yaşlı, iyi dallanmış fidanlar tercih edilir. Dikim sonbahar veya ilkbaharda yapılabilir, ılıman iklim bölgelerinde sonbahar aylarının seçilmesi daha uygundur. Fidanlar dinlenme döneminde, yani ilkbahar gelişme periyodu başlamadan dikilmelidir. Dikimde aşı yerinin topraktan yaklaşık 7,5 cm yukarıda kalmasına dikkat edilmeli ve dikimden hemen sonra cansuyu verilmelidir.

Armut tohumla değil aşılı fidanla çoğaltılır. Dikim mesafesi anaç ve çeşidin gelişme kuvvetine göre değişir: sıra arası ayva anacında 3-4 m, yarı bodur anaçlarda 4-6 m, armut çöğüründe 6-8 m olmalıdır. Sık dikim bahçelerde bodur/yarı bodur anaç kullanılmalı ve sıra üzeri mesafe 1-2 m tutulmalıdır.

Gübreleme

Bahçe tesisinden önce ve sonraki yıllarda belirli aralıklarla yaptırılan toprak ve yaprak analizlerine göre ağaçların gübre ihtiyacı belirlenmeli, besin maddesi zamanında ve önerilen miktarda karşılanmalıdır. Armut azota elmadan daha çok tepki verir; aşırı sürgün gelişimi ateş yanıklığı hastalığının etkinliğini arttırdığından azotlu gübrelemede dikkatli olunmalıdır. Her 3 yılda bir dekara 3-4 ton fermente çiftlik gübresi vermek toprağın fiziksel özelliklerini düzelttiği için yararlıdır. Bazı kurak bölgelerde demir, çinko ve manganez, yağışlı bölgelerde magnezyum noksanlığı görülebilir; bu elementler yapraktan uygulandığında daha etkili olur.

Sulama

Fazla su tüketimini önlemek için damla sulama sistemleri kullanılmalıdır. İlkbaharda ve meyve gelişme periyodu boyunca ağaçların su tüketimi artar; su yetersiz olduğunda ağaç büyümesi geriler ve meyve kalitesi düşer. Verilecek su miktarı toprak yapısına, ekolojiye, anaca ve ağaç yaşına göre değişir. Sulama suyunun kaliteli ve pH değerinin 6,5-8 arasında olması istenir. Büyüme mevsiminin başındaki fazla su yeni sürgünlerin gelişmesine yardımcı olur, sonraki dönemde verilen su meyve iriliğinin azalmasını engeller; ancak aşırı sulanan kışlık armutların muhafaza kalitesi düşer.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Ateş Yanıklığı (Erwinia amylovora): Tüm dünyada karantinaya tabi, armutta en tahripkâr bakteriyel hastalıktır. En tipik belirtisi enfekteli bitki kısımlarının ateşte yanmış gibi kararmasıdır; nemli havalarda hastalıklı kısımlardan krem rengi, süt gibi bir akıntı oluşur ve kuruyunca kahverengiye döner. İlk belirtiler çiçek ve çiçek demetlerinde görülür, kısımlar önce suda haşlanmış gibi görünüp kahverengileşir ve siyahlaşır. Taze sürgünler enfekte olduğunda siyahlaşır ve uç kısımları geriye doğru 180 derece kıvrılır; dal ve gövdede dokular içe çöker.
• Mavi Küf (Penicillium spp.): Hasat sonrası depolama döneminde armut meyvelerinde görülen başlıca küf ve çürüklük etmenlerindendir; depolanan meyvelerde küflenme ve çürüme yapar. Önlenmesinde bahçe temizliği, hasat öncesi bitki sağlığı uygulamaları ve hasat kaplarıyla depo malzemelerinin hijyeni önemlidir.
• Gri (Kurşuni) Küf (Botrytis cinerea): Hasat sonrası dönemde depolanan armutlarda görülen küf ve çürüklük hastalıklarındandır; meyvede kurşuni renkli küf gelişimi ve çürüme ile kendini gösterir. Bulaşmayı önlemek için toplama kapları, bahçe kasaları ve depo odalarının temiz ve dezenfekte edilmiş olması gerekir.

Zararlılar

• Armut Psillidi (Cacopsylla pyri): Armudun ana zararlılarındandır; nimfleri yapraklarda ve sürgünlerde emgi yaparak zarar oluşturur. Yoğun bulaşmalarda ağaç gelişimi durur, yaprak ve meyve dökülmeleri ile meyvelerde şekil bozuklukları meydana gelir, tekrar eden yoğun bulaşmalarda dallarda ve ağacın tümünde kurumalar görülür. Salgıladıkları tatlımsı madde meyve yüzeyini isli bir tabakayla (fumajin) örterek pazar değerini düşürür ve ateş yanıklığı gibi hastalıkların yayılmasına neden olur.
• Yaprak Bitleri: Bitki özsuyunu emen emici böceklerdendir. Özellikle aşırı yağışlı ve emici böcek popülasyonunun yoğun olduğu koşullarda zararı artar; emgi zararının yanında ateş yanıklığı gibi bakteriyel hastalıkların ağaçlar arasında yayılmasına aracılık ettiği için etkin mücadele edilmesi gerekir.

Armut hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Doğru zamanda hasat edilmeyen armutların hasat sonrası ömrü kısalır; erken hasatta kabuk yanıklığı ve öz kararması, geç hasatta yaşlanma bozuklukları ve meyve eti kararması görülür. Hasat zamanı; tam çiçeklenmeden hasada kadar geçen gün sayısı (çeşide göre yaklaşık 75-160 gün), meyve eti sertliği (penetrometre ölçümü), nişasta parçalanması (iyot testi), meyve rengi ve suda çözünür kuru madde (SÇKM) gibi kriterlerle belirlenir. Hasat elle yapılır; meyveler zarar görmeden, içi yumuşak malzemeyle kaplı kaplara dikkatlice toplanmalı ve mümkünse en az iki seferde tamamlanmalıdır.