Patlıcan Yetiştiriciliği

Patlıcan hakkında

Patlıcan, Türkiye’de açık tarlada ve örtü altında yaygın yetiştirilen sıcak iklim sebzesidir. Akdeniz’de Antalya, Mersin, Adana ve Hatay, Ege’de İzmir, Aydın ve Manisa, Marmara’da Bursa çevresi; ayrıca Güneydoğu’da Şanlıurfa ve Gaziantep üretimde önem taşır. Soğuğa duyarlı olan bitki, derin, geçirgen, organik maddece zengin tınlı topraklarda iyi gelişir. Açıkta yetiştiricilikte ilkbahar son donlarının bitmesi temel koşuldur; örtü altında ise sıcaklık daha düzenli yönetilebildiği için üretim dönemi genişletilebilir. Sofralık tüketimde farklı meyve şekilleriyle değerlendirilen patlıcanın pazar değeri yüksektir. Bu rehberde fide hazırlığı, dikim zamanı, besleme, su yönetimi ve hasat uygulamaları anlatılır. Amaç, bölgenin iklimi ve toprağına uygun, dengeli bir yetiştiricilik planı kurmaktır.

Ekim zamanı ve tohum

Patlıcan sıcak iklim sebzesi olduğundan üretim çoğunlukla fide ile yapılır. Tohumlar dikim zamanı dikkate alınarak sıcak yastıklara veya viyollere ekilir; fideler bölgenin ilkbahar son donları sona erdikten sonra esas yerlerine topraklı olarak dikilir. Akdeniz’de korunaklı üretimde daha erken dönemler değerlendirilebilir; Ege ve Marmara’da ilkbahar, İç Anadolu ve Karadeniz’in serin kesimlerinde geç ilkbahar, Doğu Anadolu’da don riskinin kesinleştiği daha geç dönem, Güneydoğu’da ise erken ilkbahar uygundur. Dikim öncesinde toprak yeterince ısınmış olmalı ve gece sıcaklıkları düşmemelidir. Sıra arası 0,70-1,00 m, sıra üzeri 0,50-0,60 m bırakılır; dikimden sonra can suyu verilir. Soğuk toprağa erken dikim, kök gelişimini geciktirir. Çok derin, kuru toprağa veya aşırı sık dikim de yaygın hatalardandır.

Patlıcan tohumdan yetiştirilen fidelerle üretilir. Fidelik ekiminde metrekareye 5-6 g tohum kullanılır ve sıraya ekim yapılır. Sıcak yastıkta toprak sıcaklığı 25-30 santigrat derece olduğunda tohumlar yaklaşık 10-15 günde çimlenir; çimlenen fideler sıra üzerinde 3-4 cm aralıkla bırakılır. Son yıllarda viyollerde topraklı fide yetiştiriciliği yaygınlaşmıştır; bu uygulama dikimde kök topunun korunmasına yardımcı olur. Çeşit seçiminde uzun, oval, yuvarlak veya alacalı meyve tipleri; açık tarla ya da örtü altı uyumu, erkencilik ve pazar isteği dikkate alınmalıdır. Standart ve hibrit çeşitler arasında karar verirken güvenilir tohum kaynağı ve bölgeye uygunluk önemlidir. Esas yerde dikim mesafesi, bitkinin gelişme gücüne göre sıra arası genellikle 70-100 cm, sıra üzeri genellikle 50-60 cm tutulur. Fide dikiminde kök boğazı toprak seviyesiyle uyumlu olmalıdır.

Gübreleme

Patlıcanda gübreleme, toprak ve yaprak analizleri temel alınarak ayarlanmalıdır. Sonbaharda tarlaya yanmış ahır gübresi verilmesi toprağın organik madde düzeyini ve fiziksel yapısını destekler; kaynakta dekara 5-6 ton yanmış ahır gübresi önerilmektedir. Ahır gübresine ek olarak ticari gübre kullanılır. Kaynakta dekara 8-12 kg azot, 8-10 kg fosfor ve 8-10 kg potasyum önerisi yer almaktadır. Fosforun önemli bölümü dikim öncesinde kök gelişimi için planlanır; azot ve potasyum ise bitkinin gelişme ve meyve yüküne göre bölünerek uygulanabilir. Aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır, çünkü bu durum bitkinin dengeli gelişimini bozabilir. Çiçeklenme ve meyve büyütme döneminde potasyum gereksinimi yakından izlenmelidir. Gübre miktarı tek bir kalıpla uygulanmamalı, toprağın mevcut besin düzeyi ve bitki görünümü birlikte değerlendirilmelidir.

Sulama

Patlıcanda ilk can suyundan sonra hava durumuna göre 15-20 gün su verilmez. Kökler toprağa yerleştikten sonra su uygulaması bitkinin gelişimine, toprak tavına ve sıcaklığa göre düzenlenir. Çiçeklenme döneminde yersiz sulamadan kaçınılmalıdır. Bitki üzerinde ilk meyveler görüldükten sonra belli periyotlarla, yetişme döneminde yaklaşık 7-8 günde bir sulama yapılabilir; özellikle hasat döneminde her hasadın ardından sulama ihmal edilmemelidir. Damla sulama en uygun ve tavsiye edilen yöntemdir; suyu kök bölgesine kontrollü ulaştırır. Karık sulama yapılacaksa suyun kök çevresinde uzun süre göllenmemesine dikkat edilmelidir. Yetersiz sulamada gelişme yavaşlar, yapraklar pörsür ve meyvelerde acılaşma görülebilir. Aşırı sulamada ise kök bölgesinde havasızlık, sararma ve yumuşak sürgün gelişimi ortaya çıkabilir. Sulama aralığı sabit kabul edilmemeli, toprağın nemi kontrol edilerek ayarlanmalıdır.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Külleme: Yapraklarda beyaz-gri pudra görünümünde bir tabaka oluşur; hastalık ilerledikçe yapraklar sararıp dökülür.
• Patlıcan Erken Yanıklık (Alternaria): Yapraklar üzerinde koyu renkli, iç içe halkalı lekeler meydana gelir; lekelerin merkezinde halka şeklinde desenler gözlenir.
• Mildiyö: Yaprak alt yüzeyinde gri-mor renkte bir tabaka, üst yüzeyinde ise sarı lekeler görülür; nemli ve havasız koşullarda hızla yayılır.
• Kurşuni Küf: Meyve ve çiçeklerde gri-kahverengi, bulanık bir küf tabakası oluşur; etkilenen kısımlar kısa sürede çürümeye başlar.

Zararlılar

• Kök-ur Nematodu (Meloidogyne spp.): Köklerde ur ve şişkinlikler oluşur; bitkide bodurlaşma, yapraklarda sararma ve özellikle gün ortasında solgunluk görülür.
• Beyazsinek: Yaprak alt yüzünde beslenerek bitki özsuyunu emer, yapraklarda sararma yapar; salgıladığı tatlımsı madde üzerinde fumajin (is) tabakası oluşur ve virüs hastalıklarını taşır.
• Pamuk Yaprak Kurdu: Tırtıllar yaprakları kemirerek delik deşik eder; yoğun olduğunda yaprakların büyük bölümünü tüketerek bitkiyi zayıflatır.
• Kırmızı Örümcek: Yaprak alt yüzünde beslenir; yapraklarda sarı-bronz noktalanma ve sararma görülür, yoğunlukta yapraklar üzerinde ince ağ örerek bitkiyi zayıf düşürür.

Patlıcan hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Patlıcanda asıl hasat, meyveler çeşide özgü gerçek iriliğinin yaklaşık üçte birine ulaştığında yapılır. Meyvenin parlak, diri ve çeşide uygun renkte olması olgunluk göstergesidir. Hasat gecikirse meyveler kartlaşır, rengi açılır ve çekirdekleri sertleşir; bu nedenle düzenli toplama önem taşır. Hasat alttaki meyvelerin alınmasıyla başlar ve kademeli biçimde yukarı doğru sürer. Meyveler bıçakla, saplarıyla birlikte kesilerek toplanır; çekerek koparma meyve ve dal zararını artırabilir. Kaynakta uygun yetiştiricilikte dekardan 3.000-5.000 kg ürün alınabileceği belirtilmektedir. Hasattan sonra ürünler doğrudan güneş altında bırakılmamalı, gölgede ön ayıklamadan geçirilmelidir. Parlaklığını kaybetmiş, ezilmiş veya fazla olgun meyveler ayrılmalı; ürünler boy ve şekle göre sınıflandırılarak havalanan kasalarda taşınmalıdır. Serin koşullarda kısa süreli bekletme ve dikkatli istifleme, yüzey ezilmelerini ve su kaybını azaltır.