Enginar Yetiştiriciliği

Enginar hakkında

Enginar (Cynara scolymus), ılık iklim seven, çiçek başları ve etli braktelerinden yararlanılan çok yıllık bir sebzedir. Türkiye'de en yoğun olarak Ege, Doğu Marmara ve Akdeniz bölgelerinde yetiştirilir. Bu rehber; enginarın dikim zamanı, gübreleme, sulama, hasat dönemi ile sık görülen hastalık ve zararlılarını resmi kaynağa dayanarak özetler.

Ekim zamanı ve tohum

Sahil kuşağında tarlaya dikim ağustos sonu veya eylül ayında yapılır. Dikim ve ekim zamanı çeşit ve bölgeye göre değişir; Ege ve Akdeniz'de sonbahar dönemi, Marmara ve iç bölgelerde ise hasadın bahara denk geldiği çeşitlerle ilkbahar tercih edilir. Her bitkiye yaklaşık 1 metrekare alan kalacak şekilde sıra arası ve sıra üzeri 1-1,25 m bırakılır.

Dikim için dekara yaklaşık 1000 adet üretim materyali (fide veya dip sürgünü) kullanılır. Tohumla üretimde 1 gram enginarda çeşide göre 15-25 adet tohum bulunur; tohumlar 5-7 mm uzunlukta, kahverengimsi ve parlaktır. Çimlenme 20-30 derecede karanlık koşullarda 12-14 günde tamamlanır.

Gübreleme

Enginar topraktan fazla besin maddesi kaldıran bir sebzedir; her yıl dekara 1-2 ton yanmış çiftlik gübresi önerilir. Kimyasal gübrelemede genel olarak dekara 15 kg azot (N), 8-10 kg fosfor (P2O5) ve 15 kg potasyum (K2O) verilir. Azotlu gübre üçe bölünerek; bir kısmı vegetatif uyanmanın başında, bir kısmı ilk başlar görülünce, son kısmı ikinci uygulamadan 15-20 gün sonra verilir.

Sulama

Gelişme ve büyüme döneminde su ihtiyacı artar; bu dönem kış aylarına rastladığından yağış genellikle yeterli olur. Yağışın yetersiz kaldığı durumlarda kaliteli ve yüksek verim için sulama yapılır; susuzlukta başlar küçülür, kalite düşer ve çabuk sertleşir. Yaz sonunda dinlenen bitkileri uyandırmak için bölgeye göre temmuz, ağustos veya eylül aylarında uyandırma sulaması yapılır. Kök sistemi suya karşı duyarlı olduğundan fazla sulamadan ve çürümelerden kaçınılmalıdır.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Kök çürüklüğü (Rhizoctonia solani): Özellikle yeni kurulan bahçelerde görülür; kök boğazında çürümelere yol açar. Temiz fide ve toprak kullanımı önemlidir.
• Gri küf (Botrytis cinerea): Nemli ve yağışlı havalarda ortaya çıkar; bitki dokularında gri renkli küf gelişimi görülür.
• Külleme: Ilık ve yüksek nemli havalarda ortaya çıkar; yaprak yüzeyinde un benzeri beyazımsı örtü oluşur.
• Sarı mozaik virüsü: Virüs kaynaklı bir hastalıktır; yapraklarda sarı renkli mozaik benzeri lekelenme ve renk değişimine yol açar.
• Kıvırcık bodurluk virüsü: Virüs kaynaklıdır; bitkide bodurlaşma ve yapraklarda kıvrılma şeklinde belirti gösterir.

Zararlılar

• Yaprak bitleri: Yaprak ve körpe sürgünlerin öz suyunu emerek bitkide zayıflamaya ve gelişme geriliğine neden olur.
• Enginar kelebeği: Larvaları enginar baş ve gövdesinde beslenerek başların zarar görmesine ve kalite kaybına yol açar.
• Enginar yaprak galeri kurdu: Yaprak dokusu içinde galeriler açarak beslenir; yapraklarda kuruma ve fotosentez kaybı oluşur.
• Salyangoz: Yaprak ve körpe dokuları yiyerek beslenir, özellikle nemli koşullarda zarar oluşturur.

Enginar hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Hasat, başlar çeşit özelliğine göre 2/3 iriliğini aldığı, etli braktelerin henüz açılmaya başladığı dönemde yapılır; baş genellikle bir iki yaprağıyla birlikte kesilir. Bir sürgünde bir ana baş ve çeşide göre iki ile altı arası yan baş oluşur. Hasat gecikirse brakteler açılır, selülozlaşıp sertleşerek yeme kalitesini kaybeder. Akdeniz bölgesinde hasat dönemi ocak-nisan aylarına denk gelir.