Havuç Yetiştiriciliği

Havuç hakkında

Havuç (Daucus carota L.), serin iklim sebzesi olup derin, gevşek, besin maddesince zengin ve iyi işlenmiş topraklarda yetiştirilen önemli bir kök sebzesidir. Üretim doğrudan tohum ekimiyle yapılır ve en iyi sonuç sıraya ekimde alınır. Bu rehber, resmî kaynağa dayanarak havuçta ekim zamanı, dekara tohum miktarı, gübreleme, sulama, hasat ile yaygın hastalık ve zararlıları özetler.

Ekim zamanı ve tohum

Havuç tohumlarının ekim zamanı çeşide ve bölgeye göre değişmekle birlikte şubat ayından kasım ayına kadar yapılabilir. İklim koşullarının uygun olduğu yerlerde sürekli hasat sağlamak için ekimler 2-3 hafta arayla kademeli olarak yapılabilir. En iyi üretim şekli sıraya ekimdir; küçük yumrularda 10x2 cm veya 20x2 cm, büyük yumrularda 20-30 x 5-10 cm aralık verilir. Genç fideler birkaç yapraklı olduğunda seyreltme yapılarak bitkiler arasında 5-10 cm boşluk bırakılır.

Dekara 500-900 g tohum ekilir. Tohumlar küçük yapılı ve dikenli olduğundan toplu hâlde kalabilir; ekimde dikkat edilmeli, elle serpme veya sıraya (mibzerle) ekim yapılmalıdır. Toprak küçük tohumlar çevre koşullarından çok etkilendiğinden iki defa işlenmeli, ilk işlemede 30-40 cm derinlikte işlenip dekara 2-3 ton yanmış ahır gübresi verilmelidir.

Gübreleme

Saf madde olarak dekara 8-12 kg azot (N), 8-10 kg fosfor (P2O5) ve 12-18 kg potasyum (K2O) önerilir; en uygun gübreleme toprak analiz sonuçlarına göre yapılır. Fosforlu ve potasyumlu gübreler ile azotun yarısı ekimden önce, azotun diğer yarısı fideler kurşun kalem kalınlığını aldığında verilir. Havuç taze ahır gübresinden hoşlanmaz; en çok azotlu ve potasyumlu gübreden hoşlanır. Potasyum kökteki şeker oranını ve depolama gücünü artırır.

Sulama

Pratik olarak her çapadan sonra yağış durumuna göre sulama yapılmalıdır. Su yeterli olmazsa havuçlar gelişemez; toprak neminin sürekli aynı düzeyde tutulmasında yarar vardır. Kurak bir dönemin ardından ani yağış veya sulama yapılırsa köklerde yarılma ve çatlama meydana gelir.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Alternaria dauci (Yaprak yanıklığı): Yapraklarda kahverengi-siyah lekeler oluşur; lekeler birleşerek yaprakların kuruyup yanmasına yol açar.
• Alternaria radicina: Kök ve kök boğazında siyah çürüklük görülür; depolama döneminde de kökleri çürütebilir.
• Cercospora carotae (Yaprak lekesi): Yaprak ve saplarda küçük lekeler oluşur; şiddetli durumda yapraklar sararıp kurur.
• Erysiphe heraclei (Külleme): Yaprak ve sap yüzeyinde beyaz, unumsu örtü görülür; bitkide gelişme geriliğine neden olur.

Zararlılar

• Yaprak bitleri: Yaprakların öz suyunu emerek kıvrılma, sararma ve gelişme geriliğine yol açar; salgıladıkları tatlımsı madde yaprak yüzeyini kirletir.
• Havuç sineği: Larvaları köklerde galeriler açarak beslenir; kökte kararma ve kalite kaybı oluşur.
• Havuç böceği: Bitkinin yeşil aksamında ve köklerinde beslenerek zarar verir, gelişmeyi olumsuz etkiler.

Havuç hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Tohum ekiminden yaklaşık 4 ay sonra havuçlar hasat olgunluğuna gelir. Kökler normal iriliklerini aldığında, fazla sertleşmelerine fırsat vermeden hasat edilmelidir. Sökümü kolaylaştırmak için bir gün önceden sulama faydalıdır; kökler çatal, bel veya çapa ile sökülür, yapraklar kesilip kökler bol suda yıkanır. Havuç dayanıklı bir sebzedir; 0,5-1 derecede yüzde 90-95 oransal nemde 6-8 ay muhafaza edilebilir.