Mısır Yetiştiriciliği

Mısır hakkında

Mısır, Türkiye'de dane ve silaj amacıyla yaygın yetiştirilen, yüksek verim potansiyelli sıcak iklim tahılıdır. Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'nun sıcak ovalarında, Ege ve Marmara'nın sulanabilir alanlarında, Karadeniz kıyı kuşağında ve İç Anadolu'daki uygun sulama sahalarında yetişir. Açıkta üretim esastır; örtü altı ticari dane veya silaj üretiminde yaygın değildir. Sıcaklığa ve suya duyarlı yapısı nedeniyle ekimden sonra düzenli çıkış, dengeli besleme ve özellikle çiçeklenme döneminde su yönetimi büyük önem taşır. Dane mısırı yem, gıda ve sanayi zincirlerinde; silajlık mısır ise hayvancılık işletmelerinde ekonomik değer taşır. Bu rehberde bölgesel ekim planı, tohumluk seçimi, gübreleme, kritik sulama dönemleri ve dane ya da silaj hasadı açıklanır.

Ekim zamanı ve tohum

Mısır, toprak sıcaklığının yeterince ısındığı ilkbahar döneminde ekilir. Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'da uygun koşullar daha erken oluşur; Ege'de ilkbahar başından itibaren, Marmara ve Karadeniz'de havaların kararlı ısınmasıyla ekim yapılır. İç Anadolu ve Doğu Anadolu'da geç don riski nedeniyle daha geç tarihler güvenlidir. Toprakta düzenli çıkış için yeterli sıcaklık ve tav aranmalıdır; soğuk toprağa yapılan ekim çimlenmeyi yavaşlatır ve çıkışı düzensizleştirir. Toprak hazırlığından sonra yapılan sulama, sulamadan sonra ekime göre 12 ile 15 gün daha erken ekim olanağı sağlayabilir. Yaygın hatalar, don riski geçmeden ekim yapmak, tavsız toprağa ekmek ve aşırı derine tohum bırakmaktır. İkinci ürün yetiştiriciliğinde önceki ürünün hasadı ile ekim arasındaki süre dikkatle yönetilmelidir.

Mısır üretiminde tohumla ekim yapılır ve ekim sıklığı çeşit, yetiştirme amacı, toprak verimliliği ile su imkanına göre düzenlenir. Dane üretiminde dane tipine, silaj üretiminde ise bitki boyu ve yeşil aksam kapasitesine uygun standart hibrit tipler seçilmelidir. Yerel iklime uyum, olgunlaşma grubu, yatmaya dayanım ve hedef kullanım çeşitte aranacak temel özelliklerdir. Resmi kaynakta dekara tohum miktarı net belirtilmemiştir; bu nedenle hedef bitki yoğunluğu esas alınmalıdır. Mibzerle eşit derinlikte ekim, homojen çıkış için önemlidir. Sıra arası genellikle 70 ile 75 cm, sıra üzeri ise yetiştirme koşullarına göre 18 ile 25 cm arasında ayarlanabilir. Su ve besin imkanının sınırlı olduğu yerde gereğinden sık ekim, koçan gelişimini zayıflatabilir; çok seyrek ekim ise alanın verimli kullanılmasını engeller.

Gübreleme

Mısırda gübreleme mutlaka toprak analizine göre yapılmalıdır. Toprak koşulu, çeşit ve bitki yoğunluğuna bağlı olarak dekara 18 ile 24 kg saf azot, 8 ile 9 kg fosfor ve yaklaşık 8 kg potasyum ihtiyacı dikkate alınabilir. Fosforun tamamı ile azotun yarısı ekimde uygulanır. Kalan azot, bitki 15 ile 20 cm ve 40 ile 50 cm boya ulaştığında iki ayrı üst gübreleme halinde verilir. Bu bölünmüş uygulama, besinin kök bölgesinde daha uygun zamanda bulunmasına yardım eder. Organik maddece düşük topraklarda iyi yanmış çiftlik gübresi toprak yapısını destekler. Erken gelişimde fosfor yetersizliği kök gelişimini sınırlandırabilir; hızlı büyüme döneminde azot eksikliği yaprak renginin açılmasıyla fark edilebilir. Aşırı azot ise dengesiz ve yatmaya eğilimli gelişmeye neden olabilir.

Sulama

Mısır düzenli sulama ister; en hassas dönemler çiçeklenme ve dane dolumudur. Bu dönemlerdeki su açığı, koçanda dane tutumunu ve tane iriliğini azaltabilir. Çıkış sonrası köklerin geliştiği dönemde toprak nemi izlenmeli, sapa kalkma ile koçan oluşumu arasında su stresi yaşatılmamalıdır. Damla sulama, suyu kök bölgesine dengeli ve kontrollü ulaştırdığı için özellikle su tasarrufu bakımından avantaj sağlar. Karık sulama uygulanacaksa eğim, karık boyu ve suyun tarlaya eşit dağılımı dikkatle yönetilmelidir. Eksik sulamada yapraklarda kıvrılma, mat yeşil renk ve öğle saatlerinde solgunluk görülür. Aşırı sulama kök bölgesinde havasızlık ve besin alımında aksama yapabilir. Sıcaklık 38 derecenin üzerine çıktığında, sulama yapılsa bile kökler terlemeyle kaybedilen suyu karşılamakta zorlanabileceğinden sulama zamanlaması özen ister.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Yaprak yanıklığı (Helminthosporium): Yapraklarda önce küçük baklava dilimi biçiminde lekeler oluşur, hastalık ilerledikçe lekeler büyüyerek geniş yanıklık alanlarına dönüşür ve dane veriminde düşüşe yol açar.
• Mısır rastığı (Ustilago maydis): Koçan, sap ve püsküllerde içi kömür gibi kara sporlarla dolu, şişkin urlar (kese) oluşur; bu uralar büyüyüp patlayarak siyah toz halinde sporları etrafa yayar.

Zararlılar

• Mısır sap kurdu (Ostrinia): Larvalar sap ve koçanda galeriler açar; zarar gören bitkilerde saplar kolayca kırılır, koçan gelişimi bozulur ve verim azalır.
• Mısır koçan kurdu (Sesamia): Larvalar sap içine ve koçana girerek galeriler açar, danelerde beslenerek koçanda boşalma ve çürümeye neden olur.
• Yeşilkurt (Heliothis armigera): Tırtıllar püskül, koçan ve danelerle beslenir; koçan uçlarında dane zararı ve dışkı kalıntısı görülür, ikincil çürüklüklere kapı açar.

Mısır hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Dane mısır, daneler fizyolojik olgunluğa ulaşıp nemi depolama ve hasat için uygun düzeye düştüğünde hasat edilir. Koçan yapraklarının kuruması, danelerin sertleşmesi ve danede olgunluk tabakasının oluşması başlıca belirtilerdir. Biçerdöver ayarı, dane kırılmasını ve koçandan dane kaybını azaltacak biçimde yapılmalıdır. Silajlık mısırda biçim, hamur olum döneminde gerçekleştirilir; bu evrede dane ile yeşil aksam dengesi yem değerini destekler. Hasat sonrası dane ürün temizlenmeli, gerekiyorsa nemi güvenli depolama düzeyine düşünceye kadar kurutulmalı ve havalandırılmalıdır. Silaj materyali bekletilmeden uygun parçalama ve sıkıştırma işlemiyle değerlendirilmelidir. Pazara hazırlanan dane mısırda nem, kırık tane ve yabancı madde kontrolü yapılır. Hasadın gecikmesi, yatma, dökülme ve olumsuz hava koşullarına bağlı kalite kaybı riskini artırır.